10 gedragingen die mensen met narcistische trekken privé kunnen vertonen

Het woord narcisme komt van Narcissus, een figuur uit de Griekse mythologie die verliefd werd op zijn eigen spiegelbeeld in een waterplas. Dat oude verhaal klopt nog steeds, want veel narcistische eigenschappen zien er heel anders uit zodra het publiek naar huis is. In het openbaar kan iemand met deze eigenschappen charmant, gul en ontzettend zelfverzekerd overkomen. Achter gesloten deuren beschrijven partners en familieleden soms een koudere, meer dominante kant van diezelfde persoon.

Ik vind die kloof tussen het publieke beeld en de privé-realiteit fascinerend, en een beetje verontrustend. Als je de privé-patronen kent, kan dat je helpen een verwarrende relatie te begrijpen, je gemoedsrust te behouden, of gewoon weer op je eigen geheugen te vertrouwen. Dit gaat er helemaal niet om een diagnose te stellen bij iemand die je kent, want alleen een gekwalificeerde professional kan dat doen. Maar toch: een patroon vroeg herkennen is beter dan het pas drie jaar en veertig ruzies later beseffen, toch?

1. De weerspiegeling bewonderen

Narcissus had een waterpoel, en tegenwoordig hebben mensen een telefoon met een camera aan de voorkant.

Als er niemand in de buurt is, kan iemand met narcistische trekjes veel tijd besteden aan het bewonderen van zijn of haar eigen beeld.

Dat kan eruitzien als lange spiegelmomenten, eindeloze selfies of het steeds opnieuw bekijken van oude successen, net als een compilatie van hoogtepunten.

Misschien was het een promotie van jaren geleden, of een compliment van een vreemde op een feestje.

De herinnering wordt steeds verder opgepoetst en herhaald, totdat ze helderder schittert dan het moment zelf.

Dagdromen kunnen zelfs nog groter worden.

Sommige mensen met deze eigenschappen stellen zich voor dat ze veel succesvoller, machtiger of geliefder zijn dan ze in werkelijkheid zijn.

Die fantasieën kunnen als een soort schild werken, waardoor ongemakkelijke waarheden over het echte leven op veilige afstand worden gehouden.

Onder dat glanzende zelfbeeld is het zelfvertrouwen vaak verrassend kwetsbaar.

Die stille bewondering werkt als een snelle energiedrank: het geeft je een boost die snel weer wegzakt en die je steeds opnieuw moet aanvullen.

Wat betekent dit voor jou?

Als iemand die dicht bij je staat voortdurend herinnerd moet worden aan hoe geweldig hij of zij is, let dan eens op hoeveel van jouw energie je daarin steekt.

Complimenten geven is aardig, maar je moet je niet voelen alsof je zijn of haar fulltime fanclub bent.

2. Het perfecte online imago creëren

Voor één strandfoto zijn soms wel veertig pogingen, drie filters en een zes keer herschreven bijschrift nodig.

Voor iemand met narcistische trekjes gebeurt die zorgvuldige bewerkingssessie vaak in alle privacy.

Sociale media kunnen een constante bron worden van wat vaak ‘narcistische bevestiging’ wordt genoemd.

Likes, reacties en shares voelen als bewijs dat je gewaardeerd en belangrijk bent.

Dus wordt elke post gepland als een mini-advertentiecampagne, bedoeld om bewondering van volgers te krijgen.

Natuurlijk vinden heel veel mensen het leuk om mooie foto’s te posten.

Als je wilt dat je vakantiefoto er goed uitziet, ben je nog geen narcist.

Het verschil zit hem in hoezeer iemands humeur met elke melding op en neer gaat.

Misschien valt het je op dat iemand na het posten steeds weer op zijn telefoon kijkt.

Een laag aantal likes kan zijn hele avond verpesten, terwijl een stortvloed aan complimenten die meteen weer opfleurt.

Sommigen verwijderen zelfs berichten die niet goed genoeg scoren.

Als je met zo iemand samenwoont, kan de online versie van jullie leven samen er veel gelukkiger uitzien dan de echte.

Onthoud dat je feed een compilatie van hoogtepunten is, geen documentaire.

Je daadwerkelijke ervaring is belangrijker dan hoe het er op een scherm uitziet.

3. De volgende stap uitstippelen

Schakers denken meerdere zetten vooruit, wat geweldig is op een schaakbord.

Het is minder geweldig als de stukken echte mensen in iemands leven zijn.

Tijd voor jezelf kan voor iemand met sterke narcistische trekjes best wat planning vergen.

Die planning kan gericht zijn op manieren om meer aandacht, macht of controle over anderen te krijgen.

Wie kan hen helpen om hogerop te komen?

Wie moet in het gareel worden gehouden?

Soms gaat het gekonkel over werk, zoals zichzelf in een goede positie manoeuvreren om met de eer te gaan strijken bij een groepsproject.

Andere keren is het persoonlijk, zoals uitzoeken hoe je een aanstaande ruzie in de familie kunt winnen nog voordat die begint.

Het doel blijft vaak hetzelfde: een betere positie behouden.

Van buitenaf gezien kan dit vreemd geënsceneerd overkomen.

Het valt je misschien op dat gesprekken lijken te worden gestuurd in de richting van een uitkomst die ze al eerder hadden afgesproken.

Hun reacties komen misschien iets te soepel over, alsof ze die hebben geoefend.

Een handige tip is om het wat rustiger aan te doen als je het gevoel hebt dat je naar een snelle beslissing wordt gedreven.

Zeg dan gewoon iets eenvoudigs, zoals: „Ik denk er nog even over na en kom er bij je op terug.”

Door even de tijd te nemen doorbreek je het vaste patroon en krijg je de ruimte om een keuze te maken op basis van je eigen behoeften.

4. Oude beledigingen steeds opnieuw herbeleven

Een collega vergat drie weken geleden ‘goedemorgen’ te zeggen.

Voor de meeste mensen is dat moment tegen lunchtijd alweer vergeten, maar iemand met narcistische trekjes zit er vanavond misschien nog steeds over te piekeren.

Eenzaamheid zorgt er vaak voor dat je blijft piekeren over vermeende beledigingen en onrechtvaardigheden.

Die persoon kan gesprekken waarin hij zich niet gerespecteerd of ondergewaardeerd voelde steeds opnieuw afspelen, en de scène keer op keer doornemen.

Elke keer dat je het opnieuw afspeelt, kan de oorspronkelijke belediging groter gaan lijken.

Soms herschrijven ze de scène ook in hun hoofd.

In de nieuwe versie geven ze het perfecte antwoord en lopen ze als overwinnaars weg.

Het is net alsof een filmregisseur dezelfde scène steeds opnieuw opneemt totdat de held eindelijk wint.

Waarom is dit belangrijk voor jou?

Die persoonlijke wrok kan later op verrassende manieren weer de kop opsteken.

Een kleine opmerking die je vorige maand maakte, kan plotseling worden meegesleept in een discussie die er helemaal niets mee te maken heeft, compleet met details die je je nauwelijks nog herinnert.

Als dat gebeurt, hoef je jezelf niet te verdedigen tegen een verhaal dat in de loop van de tijd is aangedikt.

Door rustig je standpunt te geven en niet op elk detail in te gaan, kun je voorkomen dat de situatie uit de hand loopt.

Je kunt hun gevoelens erkennen zonder een versie van de gebeurtenissen te accepteren die niet overeenkomt met de werkelijkheid.

5. De stilte opvullen met afleidingen

Stilte kan luid aanvoelen voor iemand die leeft van aandacht van buitenaf.

Als de complimentjes ophouden en het stil wordt in de kamer, komen er vaak afleidingen binnenstormen om de leegte op te vullen.

Iemand met narcistische trekjes die zich afgesneden voelt van bewondering, kan urenlang series binge-watchen.

Videogames, eindeloos scrollen op je telefoon en andere tijdverslinders kunnen hetzelfde doel dienen.

Sommigen grijpen misschien naar middelen om het gemis van de aandacht waar ze zo naar hunkeren te verwerken.

Veel van ons genieten van een Netflix-marathon of een lange gamesessie.

Niemand zit te wachten op een preek over zijn of haar weekendgewoontes.

Wat hier opvalt, is de reden achter dat gedrag: vaak is het om ongemakkelijke gevoelens te vermijden die naar boven komen als er niemand kijkt.

Je merkt dit patroon misschien na een relatiebreuk, het verlies van je baan, of wanneer de complimenten uitblijven.

De persoon kan dan rusteloos, prikkelbaar of vreemd afstandelijk overkomen, totdat er weer een nieuwe bron van aandacht opduikt.

Als je om iemand geeft die in deze vicieuze cirkel lijkt vast te zitten, kan zachte eerlijkheid meer helpen dan druk uitoefenen.

Het is verstandig om professionele hulp aan te raden, vooral als er sprake lijkt te zijn van middelengebruik.

Onthoud gewoon dat het niet jouw taak is om die leegte helemaal in je eentje op te vullen.

6. Je partner nauwlettend in de gaten houden

Ik maak me gewoon zorgen dat je de eerste keer misschien wat lief klinkt.

Maar als je die week al voor de tiende keer belt om te checken, voelt het steeds minder als zorg en steeds meer als controle.

Persoonlijke controle gaat vaak schuil achter een zorgzame façade.

Iemand met narcistische trekjes kan de telefoon van zijn of haar partner in de gaten houden, bijhouden met wie die praat, of details eisen over elk gesprek.

Hij of zij kan opmerkingen maken over kleding, bepalen welke vrienden wel of niet oké zijn, of regels opstellen over wanneer je uit mag gaan.

Op zich lijkt elke regel misschien onbelangrijk.

Maar samen kunnen ze iemands wereld langzaam kleiner maken en ervoor zorgen dat diegene afhankelijk en onzeker over zichzelf wordt.

Gezonde relaties draaien om vertrouwen en een beetje privacy.

Partners kunnen wachtwoorden delen als ze dat allebei willen, maar die keuze moet vrijwillig zijn, niet gedwongen.

Het is normaal dat je wilt weten wat je partner van plan is, maar dat je elk moment een verslag wilt, is een heel ander verhaal.

Doe eens een snelle intuïtietest: voel je je ontspannen of nerveus als je een berichtje van een vriend ziet?

Pas je je verhalen aan om problemen te voorkomen?

Als deze vragen je raken, kan een gesprek met een vertrouwde vriend of een hulpverlener je helpen om de situatie helderder te zien.

7. Van charme naar minachting

Tijdens het etentje zijn ze de grappigste en meest attente partner in de kamer.

Maar zodra je weer in de auto zit, houdt het grappen maken op en begint de kritiek.

Die ommezwaai is een van de meest verwarrende manieren van doen in de privésfeer.

Zodra de deur dichtgaat, kan die publieke charme plaatsmaken voor onverschilligheid, kilheid of openlijke minachting.

Je partner kan te horen krijgen dat hij of zij niet aantrekkelijk, slim of succesvol genoeg is.

Spot kan gericht zijn op dromen, hobby’s of zelfs familieleden.

Er worden ook vaak vergelijkingen gemaakt, bijvoorbeeld door te zeggen dat de partner van iemand anders fitter, rijker of leuker is.

Deze afwaardering volgt vaak op een eerdere fase van idealisering.

In het begin voelde de relatie misschien aan als een wervelwind van aandacht en complimenten.

Door dat contrast doet de minachting later nog meer pijn, omdat je je nog herinnert hoe goed het ooit voelde.

Een handige tip is om kwetsende opmerkingen meteen op te schrijven als ze vallen.

Een simpel notitie op je telefoon kan laten zien of die gemene momenten zeldzame uitglijders zijn of een vast patroon.

Duidelijke aantekeningen helpen je om op je eigen ervaring te vertrouwen, vooral als de buitenwereld alleen de charmante kant van je partner ziet.

8. Herschrijven van wat er echt gebeurd is

De term ‘gaslighting’ komt van ‘Gas Light’, een toneelstuk uit 1938 dat later werd verfilmd als ‘Gaslight’ uit 1944.

In het verhaal manipuleert een man zijn vrouw zo dat ze aan haar eigen waarnemingen gaat twijfelen.

Tegenwoordig beschrijft het woord een herhaaldelijke tactiek die ervoor zorgt dat iemand gaat twijfelen aan zijn of haar geheugen, gedachten en begrip.

Achter gesloten deuren kan iemand met narcistische trekjes volhouden dat iets nooit is gebeurd.

Hij of zij kan de feiten verdraaien, duidelijke gebeurtenissen ontkennen of jou de schuld geven van problemen die hij of zij zelf heeft veroorzaakt.

Na verloop van tijd kan dit ervoor zorgen dat je je verward, onzeker of bezorgd gaat voelen, alsof je de controle verliest.

Zinnen als ‘dat heb ik niet gezegd’ of ‘je bent te gevoelig’ kunnen je vreemd genoeg bekend in de oren klinken.

Iedereen herinnert zich dingen soms net even anders.

Eén afwijkende herinnering maakt iemand nog geen gaslighter.

Het alarmsignaal is een terugkerend patroon waarbij jouw versie van de gebeurtenissen altijd verkeerd lijkt te zijn.

Jezelf beschermen kun je al beginnen met kleine, praktische stapjes.

Een dagboek bijhouden, sms’jes bewaren en af en toe even bij vertrouwde vrienden informeren, kan helpen om je herinneringen vast te houden.

Je hoeft niet elk discussiepunt over wat er is gebeurd te winnen.

Soms is het het gezondst om gewoon op je eigen aantekeningen te vertrouwen en je terug te trekken uit een discussie die erop gericht is je in verwarring te brengen.

9. Je als slachtoffer gedragen

Op de een of andere manier begon je het gesprek van streek, en eindigde je het met je excuses aanbieden.

Als die plotwending je bekend voorkomt, heb je misschien iemand ontmoet die zich als slachtoffer gedraagt.

Mensen met narcistische trekjes stellen zichzelf vaak voor als de benadeelde partij, zelfs als zij degene zijn die schade aanrichten.

Ze kunnen gebeurtenissen overdrijven of conflicten verzinnen om sympathie te winnen.

De verantwoordelijkheid glijdt van hen af en komt keurig bij iemand anders terecht.

De schuld kan zich op slinkse manieren manifesteren.

Ze zeggen misschien dat jij ze boos hebt gemaakt, alsof hun gedrag jouw schuld is.

Het is dan jouw taak om hun slechte humeur op te vrolijken, en jouw probleem om hun fouten uit te leggen.

Vrienden en familie horen misschien alleen deze versie.

Daardoor kun je je geïsoleerd voelen als anderen hun medeleven betuigen aan degene die jou pijn heeft gedaan.

Het is frustrerend, en die frustratie is volkomen begrijpelijk.

Het helpt om je te richten op daden in plaats van op verhalen.

Vraag jezelf af wat er precies is gebeurd, stap voor stap, en wie wat heeft gedaan.

Door het simpel te houden, doorbreek je de emotionele mist.

Je kunt nog steeds vriendelijk zijn zonder schuld op je te nemen die niet van jou is, en je bent nooit een verontschuldiging verschuldigd voor het uiten van een terechte zorg.

10. De stille behandeling toepassen

Geen geschreeuw, geen dichtslaande deuren, alleen een lange, zware stilte.

De stille behandeling kan luider aanvoelen dan welke schreeuwpartij dan ook.

Als iemand met narcistische trekjes zich bekritiseerd voelt, kan hij of zij de communicatie helemaal afbreken.

Sms’jes blijven onbeantwoord en oogcontact verdwijnt.

Die stilte kan als straf werken, waardoor de ander ongerust wordt en er alles aan doet om weer goedgekeurd te worden.

Daarnaast kunnen er nog andere passief-agressieve acties volgen.

Mopperen, sarcasme en dingen ‘per ongeluk’ vergeten kunnen allemaal een boodschap overbrengen zonder dat je iets rechtstreeks zegt.

De emotionele sfeer in huis wordt uiteindelijk bepaald door de stemming van één persoon.

Behoefte aan ruimte na een ruzie is gezond, en dat is iets anders dan een straf.

Een gezonde pauze klinkt zo: ‘Ik heb een uurtje nodig om even af te koelen, daarna praten we verder.’

Strafstilte heeft geen einddatum en geen uitleg.

Als jij degene bent die dit meemaakt, probeer dan niet achter een reactie aan te jagen of erom te smeken.

Een rustig berichtje, zoals ‘Ik sta klaar om te praten als je er klaar voor bent’, houdt de deur open zonder dat je je macht uit handen geeft.

Ga daarna gewoon je dag door, bel een vriend of maak een wandeling.

Je gemoedsrust zou niet moeten afhangen van iemand anders die bepaalt wanneer je je weer goed mag voelen.